Evidenties Zelfmanagement

Wetenschappelijke resultaten

Niveau 4 Studies waarin zelfmanagement wordt aangeboden in samenhang met educatie en instructie zijn effectiever dan 'geïsoleerde' educatie, instructie of een geschreven zelfbehandelrichtlijn.D Referenties evidence tabel
Niveau 2 Er zijn aanwijzingen dat programma's waarin een fysiek trainingsprogramma is opgenomen (`physical exercise’) effectiever zijn dan programma’s waarin alleen educatie of zelfmanagement wordt aangeboden.Stulbarg 2002; A2, Carrieri Kohlman 1996; B, Scherer 1998; B
Niveau 2, 3 Er zijn aanwijzingen dat combinaties van educatie, instructie en zelfmanagement de volgende effecten hebben (niveau van bewijs, stadium COPD, setting waarin aangetoond):- verbetering kwaliteit van leven (B, GOLD II/III, 1e, 2e en 3e lijn)- verbetering van inspanningstolerantie (B, GOLD III, 2e en 3e lijn) - vermindering van aantal ziekenhuisopnames (B, GOLD II/III, 2e en 3e lijn) - vermindering van ligduur bij ziekenhuisopname (B, GOLD II/III, 2e lijn) - reductie van kosten/verbetering economische efficiëntie (C, GOLD II, 2e en 3e lijn) - verbetering van dyspnoe/symptoomscore (C , GOLD II/III, 1e, 2e en 3e lijn)
Niveau 4 Er zijn aanwijzingen dat zelfmanagementprogramma’s voor mensen met chronische aandoeningen positieve effecten hebben en dat kosten beperkt kunnen worden wanneer mensen met verschillende chronische aandoeningen samen een training volgen.Bodenheimer 2002; D, Jonkers 2003: D

Organisatie

Op grond van bovenstaande aanbevelingen kan worden afgeleid dat gestructureerd en samenhangend aanbieden van educatie, instructie en zelfmanagement met name zal plaatsvinden bij mensen met COPD die worden behandeld door de longarts of de (long-) revalidatiearts. Bovendien vereisen de verschillende aanbevolen elementen een multidisciplinaire samenwerking. De commissie heeft sterke voorkeur om programma's bestaande uit educatie, instructie en zelfmanagement in een multidisciplinaire setting aan te bieden: in de tweede of derde lijn. Nazorg in de thuissituatie zorgt voor behoud van de effecten van een zelfmanagementprogramma op de lange termijn. De eerstelijns praktijkondersteuner of een gespecialiseerde verpleegkundige lijken hiervoor de aangewezen functionarissen.

Leermethode

Het verdient aanbeveling om bij interventies gericht op vergroten van zelfmanagement gebruik te maken van technieken uit de cognitieve gedragstherapie en ‘motivational interviewing’
Partners kunnen het beste actief bij voorlichting en het aanleren van zelfmanagement betrokken worden. Op grond van de mogelijk toegevoegde waarde in zelfmanagementprogramma’s hebben groepsinterventies een mogelijke voorkeur boven individuele programma’s
Gestructureerde behandelprotocollen verdienen de voorkeur aangezien deze handvatten bieden voor niet-psychologen bij het uitvoeren van deze psychologisch georiënteerde interventies. Training en supervisie door een gedragsdeskundige (psycholoog) strekt tot aanbeveling.
Na het volgen van (multidisciplinaire) interventies gericht op zelfmanagement verdient het aanbeveling om op gezette tijden gerichte aandacht te besteden aan het voorkomen van terugval.

Leerinhoud

Programma’s gericht op zelfmanagement kunnen de volgende onderdelen bevatten:

 • stoppen met roken
 • fysiek trainingsprogramma
 • technieken om met kortademigheid om te gaan
 • kennis over werking (educatie) en gebruik (instructie) van medicatie
 • (mogelijk) vermijden van uitlokkende factoren
 • vroegtijdige herkenning van exacerbaties
 • richtlijnen voor (zelfstandige) behandeling van exacerbaties

Programma

Patiëntenvoorlichting (educatie en instructie) en zelfmanagement kunnen het beste in een samenhangend programma worden aangeboden.
Voor mensen met licht of matig COPD (GOLD I en II) kan patiëntenvoorlichting het beste gericht worden op: stoppen met roken, iInhalatieinstructie en het inventariseren en beantwoorden van specifieke vragen
Het aanbieden van een programma gericht op zelfmanagement is waarschijnlijk vooral effectief en efficiënt bij patiënten met een COPD ernstgraad van minimaal GOLD III.